Editing Հետաքրքրաշարժ Հանրահաշիվ (section)

===ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ===

Մենք արդեն հիշատակեցինք, որ հինգերորդ գործողությունը՝ աստիճան բարձրացնելիս ունի երկու հակադարձ գործողություններ։ Եթե

<math>a^b \;=\; c</math>,

ապա <math>a</math>-ի գտնելը մի հակադարձ գործողություն է՝ արմատ հանել, իսկ <math>b</math>-ի գտնելը մյուսը, լոգարիթմել։ Ենթադրում եմ, որ այս գրքի ընթերցողը ծանոթ է լոգարիթմների մասին ուսմունքի հիմունքներին դպրոցական դասընթացի ծավալով։ Հավանաբար, նրա համար դժվար չէ ըմբռնել, օրինակ, այսպիսի արտահայտությունը՝

<math>a^{lg_a b}</math>։

Դվար չէ հասկանալ, որ եթե լոգարիթմի <math>a</math> հիմքը բարձրացնենք <math>b</math> թվի լոգարիթմի աստիճան, ապա կստացվի այդ <math>b</math> թիվը։

Ինչի՞ համար են հնարված լոգարիթմները։ Իհարկե, հաշվումները արագացնելու և պարզեցնելու համար։ Առաջին լոգարիթմական աղյուսակների հնարող Նեպերը իր մտահղացումների մասին այսպես է ասում՝

«Որքան կարողացա ես աշխատեցի հրաժարվել հաշվումների դժվարություններից և ձանձրույթից, որոնց տաղտկալիությունը սովորաբար շատ շատերին վախեցնում է մաթեմատիկան ուսումնասիրելիս»։

Իրոք, լոգարիթմները արտակարգ հեշտացնում և արագացնում են հաշվումները, չխոսելով դեռ այն մասին, որ դրանք հնարավորություն են տալիս կատարել այնպիսի օպերացիաներ, որոնց կատարելն առանց նրանց օգնության՝ շատ դժվար է (ցանկացած աստիճանի արմատ հանելը)։

Անհիմն չէ, որ Լապլասը գրել է. «Լոգարիթմների գյուտը, հաշվումների մի քանի ամիսների աշխատանքը կրճատելով-հասցնելով մի քանի օրերի՝ գրեթե աստղագետների կյանքը կրկնապատկում է»։

Մեծ մաթեմատիկոսը խոսում է աստղագետների մասին, քանի որ հատկապես նրանց է հարկ լինում կատարել բարդ և հոգնեցուցիչ հաշվումներ։ Բայց նրա խոսքերը ամենայն իրավամբ կարելի է վերագրել ընդհանրապես բոլոր նրանց, ովքեր գործ ունեն թվային հաշվումների հետ։

Վարժվելով լոգարիթմների գործածությանը և դրանց միջոցով հաշվումների հեշտացմանը՝ մեզ համար դժվար է պատկերացնել այն զարմանքը և հիացմունքը, որ առաջացրել են դրանք՝ իրենց հայտնվելու ժամանակ։ Նեպերի ժամանակակից Բրիգը, հետագայում փառաբանվելով տասնորդական լոգարիթմների գյուտով, Նեպերի երկերն ստանալիս գրել է. «Նեպերն իր նոր զարմանալի լոգարիթմներով ստիպեց ինձ ջերմեռանդորեն աշխատել և՛ գլխով, և՛ ոտքերով։ Ես հույս ունեմ ամռանը նրան տեսնել, քանի որ երբեք չեմ կարդացել այնպիսի գիրք, որը ինձ ավելի դուր գար և մեծ հիացմունք պատճառեր»։ Բրիգը իրագործեց իր ցանկությունը և ուղևորվեց Շոտլանդիա, որպեսզի այցելի լոգարիթմների գյուտարարին։ Նրան հանդիպելիս Բրիգն ասաց՝

«Ես ձեռնարկեցի այս երկար ճանապարհորդությունը մի նպատակով՝ տեսնել ձեզ և իմանալ, թե ինչ արվեստի և սրամիտ զենքի օգնությամբ դուք եկաք այդ մտքին՝ աստղագիտության համար զարմանալի ձեռնարկին՝ լոգարիթմներին։ Սակայն այժմ ես ավելի եմ զարմանում, թե ինչո՞ւ ոչ մեկը առաջուց չի գտել, քանի որ դրանց հետ ծանոթանալուց հետո դրանք թվում են չափազանց պարզ»։