Editing Հետաքրքրաշարժ Հանրահաշիվ (section)

===ԼՈԳԱՐԻԹՄԱԿԱՆ ԱՂՅՈՒՍԱԿՆԵՐԻ ԷՎՈԼՅՈՒՑԻԱՆ===

Մեր դպրոցներում դեռ վերջերս գործածվում էին լոգարիթմական <math>5</math>-անիշ աղյուսակները։ Այժմ դրանք վերածվել են քառանիշի, քանի որ լիովին բավարար են տեխնիկական հաշվարկների համար։ Բայց մեծ մասամբ գործնական պահանջների համար կարելի է հաջողությամբ ղեկավարվել անգամ եռանիշ մանտիսներով, չէ՞ որ առօրյա չափումները հազվադեպ է, որ կատարվում են երեքից ավելի նիշերով։

Ավելի կարճ մանտիսների բավարար լինելու միտքը համեմատաբար վերջերս է ըմբռնվել։ Դեռ հիշում եմ, երբ մեր դպրոցներում գործածվում էին <math>7</math>-անիշ լոգարիթմների ծանր կշռով հատորները, որոնք իրենց տեղը զիջել են <math>5</math>-անիշներին, միայն համառ պայքարից հետո։ Բայց <math>7</math>-անիշ լոգարիթմներն էլ իրենց հայտնվելու դեպքում (1794) թվում էին անթույլատրելի նորամուծություն։

Առաջին տասնորդական լոգարիթմները, որ ստեղծվել են լոնդոնցի մաթեմատիկոս Հենրի Բրիգի աշխատանքով (1624), եղել են <math>14</math>-անիշ։ Մի քանի տարի անց, դրանց փոխարինեցին հոլանդական մաթեմատիկոս Անդրիանա Վլակի <math>10</math>-անիշ աղյուսակները։

Ինչպես տեսնում ենք, լոգարիթմական գործող աղյուսակների էվոլյուցիան բազմանիշ մանտիսներից ավելի կարճերին անցավ և այլևս չկատարելագործվեց մեր օրերում, քանի որ այժմ էլ շատերը չեն գիտակցել այն պարզ ճշմարտությունը, որ հաշվումների ճշտությունը չի կարող գերազանցել չափումների ճշտությանը։

Մանտիսների կարճացնելը ծնում է գործնական երկու կարևոր հետևանքներ՝ 1) աղյուսակների ծավալի նկատելի փոքրացումը և 2) դրա հետ կապված նրանցից օգտվելու պարզեցումը, իսկ դա նշանակում է դրանց օգնությամբ կատարվող հաշվումների արագացումը։ Թվերի յոթանիշ աղյուսակներն զբաղեցնում են մոտ 200 էջ մեծ չափսերով, <math>5</math>-անիշները՝ երկու անգամ փոքր չափսերի 30 էջ, քառանիշներն զբաղեցնում են տասնապատիկ փոքր ծավալ, որը տեղավորվում է մեծ չափսերի երկու էջի վրա, իսկ եռանիշները կարող են տեղավորվել մեկ էջի վրա։

Ինչ վերաբերում է հաշվումների արագությանը, ապա հայտնի է, որ, օրինակ, հնգանիշ աղյուսակներով հաշվարկներ կատարելը պահանջում է երեք անգամ քիչ ժամանակ, քան յոթանիշով։