Editing Մեկնութիւն Քերականի (section)

==ՅԱՂԱԳՍ ՎԵՐԾԱՆՈՒԹԵԱՆ==
===[ԲԱՆ]=== 
«Վերծանութիւն է մասն քերթածաց»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Վերծանութիւնն «գիտութիւն» ասի, իսկ քերականացն` մասնաւոր գիտութիւն, զի աստուծոյ գիտութիւնն միայն է ընդհանուր, իսկ մարդկային գիտելս ամենայն մասնաւոր է` շարագրածաց եւ ժամանա[կա]գրածաց: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Կամ շարագրածացն անվթար յառաջբերութիւն»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Կրկին գիտութիւն է` անսխալ տարբերութիւնն յասելն եւ ի լսելն: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Եւ վերծանելի է ըստ ենթադատութեան»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Ենթադատելն «ենթակայ դատել» ասի, եւ դատելն` քննել զենթակայէ իմն է: Քննէ եւ զկերպէն տայ զպատասխանին եւ զխաւսսն ի գովեստ կամ ի պարսաւ: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Ըստ առոգանութեանցն, ըստ տասանց արուեստիցն»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Եւ ահա աստ պարզէ զվերին յիշեալ ենթադատութիւնն, որ դատես եւ պարզես զբանն վասն ո՚ւմ որ լինի, եւ բաժանես ըստ մարդոյն ոճոյն` եթէ գոռոզ եւ եթէ ողոք: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Ըստ տրոհութեան»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Որ տաս այնմ, որում եւ կամիս` ըստ ոճոյն, որպէս եւ վերագոյն ասացաւ: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Քանզի յենթադատութենէն` զզաւրութիւնն, իսկ յառոգանութենէն` զարուեստն»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Ըստ արուեստաւոր խոհակերին, զի խոհակերն «մսագործ» ասի, որ իմաստութեամբ բաժանէ զոչխարին յաւդուածսն. եւ ամէն յաւդուած զիւր միսն ունենայ եւ չելնէ այնոր միսն ի յայն, կամ այնոր` ի յայն, եւ միւս անդամոյն` ի միւս այլ անդամն: Այս աւրինակաւս լինի ընթերցաւղն եւ խաւսեցաւղն, նաեւ գրագիրն եւս: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Իսկ ի տրոհութենէն զպարունակ միտսն տեսանեմք»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Այսպէս բաժանես զզրոյցսն, որ չխառնես եւ աւերես զբանն: 

===[ԲԱՆ]=== 
«Զի զողբերգութիւնն դիւցազնաբար վերծանեսցուք»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Դին «աստուած» ասի, եւ դիւցազնաբարն` «աստուածաբար», որպէս եւ գրեալ էր, յորժամ որ սպանին տիտանեանքն զԴիոնեսիոս աստուածազգին եւ անդամ-անդամ կոտորեցին եւ յաւշեցին, նա տանէին զոչխարսն ի զոհն եւ յաւշէին անդամ-անդամ, եւ գոռոզաձայն լային աստուածաբար եւ ասէին, թէ` «Զերդ զքեզ ո՞վ լինի», եւ կամ` «Ո՞վ լնու զքո տեղն»:- Եւ ա՚յդ է դիւցազնաբարն` թէ իմանաս: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Իսկ զկատակերգութիւնն` աշխարհաւրէն»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Կատակն բերանուն է. «կատակել» ասէ, եւ կատակելն աշխարհաւրէն ասել պարտ է: Եւ կարէ առանց քերականութեան ասիլ, եւ չէ՚ սնիկ առոգանութեանցն: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Եւ զդամբանականն` ուժգնակի»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Զի զբաւթաձայնն կանչելով ասեն եւ անհեթեթ ձայնս արձակեն` վայիւ եւ կոռոչելով: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Եւ տաղն քաջոլորակի»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Տաղին եղանակն շարայարմար պիտի, որ քաղցր գայ ե՚ւ ելն, ե՚ւ էջն` ի տեղի եւ ուղղորդ, եւ զբառն` չափաւոր ըստ չորք արուեստին: Եւ յորժամ բառն եւ եղանակն եւ միտքն եւ տանցն չափն ի յոճի լինին` նա ապա լինին տաղքն պատշաճագոյնք եւ դիպաւորք: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Եւ զքնարական քերթութիւնն ներդաշնակապէս»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Քնարն գործիքն է` զի՚նչ որ լինին` թէ՚ երկուաղեան է եւ թէ՚ չորսաղեանն եւ կամ տասնաղեանն, որպէս Դաւթայն, եւ կամ զի՚նչ եւ է հնար արուեստական հնչողաց ծնծղայից եւ այլոց: Իսկ ներդաշնելն [այն] է, որ դաշնես եւ ըղորդես զձայնդ եւ զերգն եւ զտաղն, որ խառնին յիրեար եւ որպէս զմի ելանեն եւ չելնեն խառն եւ անյարմար: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Եւ զխանդաղատականն թուլակի եւ աշխարապէս»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Խանդաղատելն «ողոքել» ասէ, որ ողոքականս ձայն է` որպէս մայրն ընդ որդին, թէ` «Մի՚, իմ հաւատ», եւ կամ թէ` «Ար[ի՚], ե՚կ իմ հոգի» եւ այլ այսպիսիք: Եւ աշխարելն` «ողորմել», որպէս թէ` «ողորմեաց ինձ վասն աստուծոյ» եւ որ սոցին նման են: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Զի որք ոչ ըստ սոցայցն լինին խտրութեան եւ զքերթողացն արութիւնսն տապալեն, եւ զոյնս վերծանողացն ծիծաղելիս յարկացուցանեն»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Եւ որ այսպէս չլինի` նա զքերթութեան արուեստն ո՚չ պահէ եւ ո՚չ գիտէ զընտրութիւնն, այլ տապալէ եւ աւերէ զքերթածացն զգիւտսն եւ զքաջութիւն գիտնականացն ծիծաղելիս առնէ: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Ոլորակ է բացագանչութիւն պատկանաւոր ձայնի»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Ոլորակ այս երեք առոգանութիւնքս են` շեշտն, բութն, պարոյկն: 
Զի թէ ուժով վերացուցանել կամիս զձայնն` նա զշեշտն ի դէպ է դնել. եւ թէ հարթ` նա զբութն. եւ թէ ոլորակես զձայնն` նա պարոյկն: Իսկ բացագանչութիւնն հեռաձայնութիւն ասի, որպէս որ ասես, թէ «Արի՚»` գանչ կամ կանչ է, զի ա՚յլ ուղղորդ է կանչելն, քան զգանչելն: Եւ պատկանաւոր ասելն «պատեհաւոր» ասի. եւ պատկանաւոր ձայնն մարդոյն միայն է, որ բանական արուեստիւ ուղղէ զձայնն: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Թէ ըստ վերսաստութեան` շեշտիւն, եւ թէ ըստ հարթութեան` բթիւն, եւ թէ ըստ պարբեկութեան` պարուկաւն»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Հաւասարն է` որ ոչ երկար լինի եւ ոչ սուղ. բայց ի հաւասարին զբութն այլ պիտի դնել: Այլ պարբեկելն «շրջադարձել» ասէ, զի յորժամ զձայնն ի վեր տանիս եւ կտրես, նա շեշտին պիտոյանայ դնել, որ է ոյժ: Եւ երբ հաւասար` նա բթին պիտոյ է դնել, վասն զի եւ հաւասար տանելն ոյժ է, ապա ի շեշտէն եւ ի բթէն պարոյկն գոյանայ, զի ի վեր տանելով զձայնն եւ ի վայր բերելով լինի, որպէս ի սեաւ բրդէ եւ ի սպիտակէ` գոշն: 

===[ԲԱՆ]=== 
«Կէտք են երեք. կէտ աւարտեալ, միջակ, ստորակէտ»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Կէտն ու ոյժն անմասն իրք են, որպէս անհատն, զի թէ հատանես` ելնէ ի կերպէն: Զի եդ զկատարման զկէտն յառաջ քան զսկզբանն սակս տարակուսելոյ զաշակերտսն, որ աշխատին: Զի զկատարման կէտն եդ որպէս զթագաւոր, եւ զայլսն` որպէս զարքայից ծառայս եւ սպասաւորս, զի կատարման կէտ է: