Editing Մեկնութիւն Քերականի (section)

==ՅԱՂԱԳՍ ԱՌՈԳԱՆՈՒԹԵԱՆ==
===[ԲԱՆ]=== 
«Առոգանութիւնք են տասն` շեշտ, բութ, պարոյկ, երկար, սուղ, թաւ, սոսկ, ապաթարց, ենթամնայ, ստորատ: 
Եւ առոգանութիւնք սեռականք են չորք` ոլորակ, ամանակ, հագագ, կիրք: Եւ ի սոցանէ ոլորակք են երեք` շեշտ, բութ, պարոյկ: Ամանակք` երկու. երկար, սուղ: Հագագ` երկու. թաւ, սոսկ: Կիրք` երեք. ապաթարց, ենթամնայ, ստորատ»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Առոգանութիւնն «առովասութիւն» ասի. եւ դարձեալ կոչի «արուեստ» եւ «զարդ» բանի, զի որպէս ամենայն որ ի ներքոյ երկնից բովանդակի ի տասն ստորոգութիւնս, նոյնպէս եւ տասն են, որով բաժանին եւ գեղեցկանան ամենայն բանիւ բովանդակեալ իմաստք: Իսկ ասելն, թէ առոգանութիւնք են տասն` զքանի՚ս սորա յայտնեաց հանդերձ անուամբք. իսկ զզաւրութիւնս սորա ես բացայայտեցից: 
Արդ, ասի շեշտ` սուր, բութ` ծանր կամ խոնարհ կամ մանր, պարոյկ` շուրջառ, երկարն` երկայն, սուղ` կարճ կամ սոսկ, թաւ` խոշոր կամ թանձր, սոսկ` ողորկ կամ լեաշկ, ապաթարց` առանց, ենթամնայ` ներքսադրական, ստորատ` ներքեւահատ: 
Եւ զի՞ ասաց առոգանութիւնք սեռականք են երեք, զոր պարտ էր չորս ասել. զի յառաջիկայս բաժանի ոլորակն ի շեշտ եւ ի բութ եւ ի պարոյկ, ամանակն` յերկար եւ ի սուղ, հագագն` ի թաւ եւ ի սոսկ, կիրքն` յենթամնայ եւ յապաթարց եւ ի ստորատ: 
Բայց ենթամնայդ եւ ստորատդ հակառակ են միմեանց, զի ենթամնայդ խառնիչ է բանի, իբր թէ` Գամաղիէլ աւրէնսուսոյց. իսկ ստորատդ ի բաժանել զսոյն, թէ` աւրէնս ուսոյց: 
Իսկ ապաթարցդ եղեալ ի տեղի նշան` վասն ունելոյ զձայնաւորն առ ի պարզ ասելոյ զբանն, որպէս անունդ յայտնի` հանել այբի եւ դնել զդա ի վերայ տեղւոյն` ասասցես ապադարձ: 
Եւ ասելն` թէ առոգանութիւնք են սեռականք երեք, այսինքն` առովասութիւնք ազգականք. առովասութիւնք վասն այնորիկ ասի` սակս այսր եւ անդր դառնալոյ բանին եւ զբազումս ամփոփելոյ: Իսկ ազգական վասն այնորիկ ասի, զի ազգ ի բազումս հատանի` ի հայր եւ ի մայր, յեղբայր եւ ի քոյր եւ կամ որք մի անգամ ասին յարենէ քումմէ, այնպէս եւ սոքա: 
Դարձեալ` ոլորակն թարգմանի «վերացեալ ձայն» կամ «ցուցումն»: Եւ զի ասէ, թէ յերեք բաժանի առոգանութիւնն. եւ մին ոլորակն է, այսպէս եւ ոլորակ անունն բաժանի յերեք` ի շեշտ եւ ի բութ եւ ի պարոյկ. ամանակն` յերկար եւ ի սուղ. հագագն` ի թաւ եւ ի սոսկ. կիրքն` յապաթարց եւ յենթամնայ եւ ի ստորատ: 
Իսկ ամանակն` «ժամանակ», հագագդ` բառ, եւ կիրդ` պատահումն: Արդ` ոլորակդ այսգոյն ծնանի զշեշտ եւ զբութ եւ զպարոյկ. իսկ ժամանակն զկարճն եւ զերկարն. իսկ բառդ` զողորկն եւ զխոշորն. իսկ պատահումն` զբարձբարձումն գրոյ ի միջոյ վանգին կամ կցեալ զգիրն ի յանգի վանգին եւ կամ ի բաց բառնալ դարձեալ ի վանգէն: 
Արդ` ոլորակն աւրինակաւ ասացաւ ի տեղւոջ իւրում, իսկ զողորկ եւ զխոշորիդ բառ ի գրոց թաւացն իմասցիս. յորս թաւքն պատահին ի վանգս` եւ նոքա թաւք ասին. իսկ յորս լեարկքն` եւ նոքա ողորկք. իսկ յորժամ գիր ինչ յանգի անուան դիցես` յաղագս ցուցական զիրքն առնելոյ, որպէս` մարդս, մարդն եւ կամ մարդքս եւ կամ մարդքն եւ կամ մարդքդ,- այսոքիկ ենթամնականք են: Եւ արդ` այս քեզ յաղագս տասն առոգանութեանցն: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Շեշտոլոր անուն է, որ յանգին ունի զոլորակն, որպիսի` Սահա՚կ»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Ասաց դարձեալ զորպիսութիւն եւ զզանազանութիւն ոլորակացդ ճշմարիտ եւս աւրինակաւք, եւ ա՚յս է ուսումնդ: 
Արդ` ասէ, թէ շեշտոլոր անուն է, որ յանգին ունի զոլորակն, որպիսի` Սահա՚կ: Այսպէս ամենայն անուն, որ ի վերջին վանգին զայբ կամ զեչ կամ զին` ամենեքեան նոքա յանգաշեշտք ասին, որպէս` Սա[հ]ա՚կ կամ Սմբա՚տ կամ Կոստանդի՚ն կամ Աւշի՚ն կամ Քաղե՚փ: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Յարաշեշտոլոր անուն է, որ նախ եզով <վանգիւ> յանգէն ունի զոլորակն, որպիսի` Պե՚տրոս»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Եւ յարաշեշտ է` որ նախ եզով, այսինքն` որ յառաջին վանգն մի ձայնաւոր ունի` եչ կամ այբ կամ ին. յարաշեշտ ասին. որպէս` Սի՚մովն, Պե՚տրոս, Յա՚կովբ եւ այլն սոյնպէս: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Նախ[ա]յարաշեշտոլոր անուն է, որ նախ երկուք <վանգիւք> յանգէն ունի զոլորակն, որպիսի` Դի՚կղիկոն կամ Սի՚մէովն»: 

===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Այսինքն` ամենայն անուն, որ երկու հեգով յառաջ քան զվերջին վանգն ունին զայբ կամ զեչ կամ զին, ամենեքեան նորա առաջնայարաշեշտք ասին, զի յար` որ է «միշտ» այնպէս լինի: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Պարոյկ անուն է` որ յանգին ունի զպարոյկն, որպէս` Երակղէ՞ս»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Արդ` ասէ յաղագս պարուկին, թէ ամենայն անուն, որ ի վերջին հեգին ունի զէ կամ զաւ, ամենեքեան նորա յանգապարոյկք ասին: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Յարապարոյկ անուն է` որ նախ հեգով յանգէն ունի զպարոյկն, որպիսի` Պա՞ւղոս»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Այսինքն` ամենայն անուն, որ միով հեգով յառաջ քան զվերջին հեգն ունի զէ կամ զաւ, կամ զմի ոք յերկբարբառացն, ամենեքեան նոքա յարապարոյկք ասին: Իսկ որ մի անգամ յառաջ քան զվերջին երկու հեգաւք ասին, որգոն` Յո՞վսէպոս եւ կամ Կղա՞ւդէոս, ամենեքեան սոքա յարապարոյկք ասին: Իսկ չորքհեգեան կամ հինգհեգեան անուանք, որ յառաջին հեգին ունի զէ կամ զաւ կամ զմի ոք յերկբարբառացն, ամենեքեան սոքա նախապարոյկք ասին: Իսկ յաղագս բութ ոլորակին վասն այնորիկ ոչ եդ զաւրինակն, զի դիւրին է գիտութիւն նորա ի սոցանէ, վասն զի ամենայն անուանք յորս ոչ են շեշտ եւ պարոյկ ձայնաւորք եւ կամ երկբարբառքն, այլ եթիւ, ոյիւ են շինեալ` ամենեքեան նոքա բութք են:- Այսոքիկ են խրատք վերծանութեան: