Editing Մեկնութիւն Քերականի (section)

==ԽՈՆԱՐՀՄՈՒՆՔ ԲԱՅԻ==
===[ԲԱՆ]=== 
«Բայ սահմանական, ներգործական, պարզ լծորդութեամբ, առաջնոյ շեշտոլոր բայից, ամանակի յայտական»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Բազմիմաստ եւ շատախել արուեստաւորս եւ այլ իմն շահաւոր եւ արդիւնարար նիւթ դնէ առաջի մեր, որ է խոնարհմունք բայի: Թէպէտ անդ ի վեր ասաց յաղագս սորա, բայց յաճախագոյնս կրթէ. թագաւոր հեզ եւ խոնարհամիտ առ ամենայն ոք խոնարհի եւ սահմանէ զմեծամեծս եւ զփոքունս` ըստ իւրաքանչիւր պատշաճից, որպէս եւ արքայաշուք եւ հեզահայեացս բայ յամենայն ինչ խոնարհի եւ սահմանէ. որպէս եւ ասէ` «բայ է սահմանական»: Ի վեր անդ ասաց, թէ խոնարհմունք բայի հինգ են` սահմանական, աներեւոյթ, հրամանեան, ըղձական, ստորադասական: Ի տեղւոջն ասացաւ եւ լուծմունքն. բայց աստ դարձեալ ի հնգէն զմէկն` զսահմանականն ի մէջ առնու եւ ասէ` «բայ է սահմանական», որ զինչ որ պիտի սահմանէ. ներգործական` որ զգործն յայտնէ. պարզ` որ մեկնակ մեկնակ դնէ զբանն. լծորդութեան` որ լծէ զձայնաւոր եւ զանձայն գիր եւ հերկ առնէ բանի արաւրով: 
Առաջնոյ շեշտոլոր բայից ի բազում տեղիս ոլորի շեշտն, այլ առաջին եւ պարզ շեշտ աստ յայտնի ի խոնարհմանց բայիս. ամանակի յայտական, այսինքն` զամանակն ցուցանէ: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Ներկայի, ապառնւոյ, անցելոյ»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Զի խաւսքն յայս երեք հատածի ժամանակս փորձուի: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Դիմաց եւ թուոց»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Ոչ միայն զմասունս ժամանակի ցուցանէ, այլ եւ զդէմս, այսինքն` յումմէ՚ խաւսքն է ասացած, այլ եւ զթիւս, զքանի՚ս գործողացն կամ խաւսողացն: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Եզական, երկական, յոքնական»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Յայս երեք ոճս բովանդակի ամենայն բանական արուեստք, որ եւ ասէ ի կարգիս: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Ներկայիս եզական` կոփիմ, կոփես, կոփէ.
երկուորական` կոփոմ, կոփոս, կոփոյ. 
յոքնական` կոփեմք, կոփէք, կոփեն»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Գիտացեալ արուեստաւորս, զի ամենայն բանական հանճարս ի վերայ երից ժամանակաց երթայ եւ երեք ոճով` կա՚մ միոյ, կա՚մ յերկուց եւ կա՚մ ի բազմաց` թէ՚ գործք, թէ՚ կիրք, թէ՚ բան: Եւ զայս ուսմանց կարգս կարճեալ եւ չափաւոր բանիւ համառաւտեալ դիւրընկալ եւ հեշտուսոյց արարեալ: Բայ է գիւտ չափածու չափաւոր, որ յամենայն իրք խոնարհիլ կարէ` կակղանալով եւ կարճելով համառաւտէ, որ է կոփեւլս, եւ այսու փորձէ եւ վարի կարգաւ: Թէ կամիս, դու ասա` ազդեմ, ազդես, ազդէ կամ առնեմ, կամ գործեմ, կամ հրամայեմ, կամ պատուիրեմ: Ապա կոփելս խոշոր եւ չոր է` խարխափելով գնայ եւ կակղի եւ հեշտ հասկանուի եւ դիւրաւ պահի. թէ դու եւ կամ երկու մարդ այլ զժամանակիս զներկայս, որ ի ներքս կանք, զբանն եւ զհոգքն հոգալ կամիք` ա՚յս է կերպն, որ միաւոր խաւսիս վասն երեք անհատի յատկի` խաւսիմ, խաւսիս, խաւսի դա, կոփեմ, կոփես, կոփէ. եւ թէ վեց մարդ էք` ջուխտ-ջուխտ, դու այն կերպովն ասա, եւ թէ շատ էք` իբր զբազմաց ասես, ըստ ասացելոյդ: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Ապառնւոյն եզական` կոփեցից, կոփեսցես, կոփեսցէ. 
երկուորական` կոփոնք, կոփուք, կոփոյք. 
յոքնական` կոփեսցուք, կոփե[ս]ցէք, կոփեսցեն»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Թէ զապառնւոյ հատածէն կամիս ասել զո՚ր ինչ գործելոցն ես, կամ էք երկուք կամ բազումք` զաւարտն բանին այնպէս արժան է ասել. այլ գիտեա՚, զի երկուորականս բան բռնադատած է իմաստնոցն աթենացւոց եւ շինած, թէ չէ ի սովորական խաւսքս չկարուի ասիլ եւ առ մեզ չկայ: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Անցելոյն եզական` կոփեցի, կոփեցեր, կոփեաց. 
երկուորական` կոփու, կոփոցեր, կոփիցար. 
յոքնական` կոփեցաք, կոփեցիք, կոփեցին»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Ա՚յս է սահմանականին աւրինակն, որ սահմանէ զժամանակին հատածն եւ զեղեալ բանն եւ զգործն` յորժամ զգործով սահմանեալ իրքն բանիւ սահմանես զայս ոճս պահելով: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Յարաձգականի եզական` էկոփէի, էկոփէիր, էկոփիւր. 
երկուորական` էկոփուիւր, էկոփուր, էկոփոյ. 
յոքնական` էկոփէաք, էկոփէիք, էկոփիւն»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Այս զերեք ժամանակին զիրք առնու թէ՚ բան, թէ՚ գործ, որպէս ասես` դեռ առնէի, դեռ վարդապետէի, գնայի ի գործ պատերազմի, որպէս վասն անվճար գործոյ եւ հատ ժամանակի խաւսք պահանջեն: 
===[ԲԱՆ]=== 
«Ներգործական` կոփեցի, կրաւորական` կոփեցայ, ըղձական` կոփիցեմ արդեւք, հրամայական` կոփեա՚»: 
===[ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ]=== 
Ներգործական է, որ յայլս գործես բարի կամ ցաւ եւ վէրք: Եւ կրաւորական է, որ յայլոց առնուս: Ըղձական է, որ ցանկաս իրաց եւ ասես, թէ հասանիցե՞մ այս իրացս: Հրամանական է, որ հրամայես` «Արա՚ զայս ինչ», «Գնա՚ յայս անուն տեղ»: Քան զայս առաւել կոփք գտանես, բայց աւելի շահ ոչինչ,- զի բովանդակեաց զհարկաւորն ասացեալ բանքս:

[[Category: Գրաբար Տեքստեր]]
[[Կատեգորիա:Գրքեր]]
[[Կատեգորիա:Արձակ]]