Editing «Պրոլեգոմեններ» (section)

===§ 47===

Այս մտածող Ես-ը (հոգին) կարելի էր նաև իբրև մտածողության վերջին սուբյեկտ, որն արդեն չի կարող ներկայացվել որպես այլ իրի պրեդիկատ, սուբստանց կոչել, բայց այդ հասկացությունը մնում է միանգամայն դատարկ և առանց հետևանքների, եթե հնարավոր չէ ապացուցել դրա հաստատունությունն իբրև մի բան, որը փորձում արդյունավետ է դարձնում սուբստանցների հասկացությունը։

Սակայն հաստատունությունը երբեք հնարավոր չէ ապացուցել՝ ելնելով սուբստանցի որպես ինքնին իրի հասկացությունից, այլ՝ միայն փորձի վերաբերությամբ։ Սա բավականաչափ ապացուցվեց փորձի առաջին համաբանության<ref>''Փորձի համաբանություններ.'' համաբանություն ենք թարգմանել Analogie տերմինը։</ref> դեպքում («Զուտ բանականության քննադատություն», էջ 182)<ref>Տե՛ս «Kritik der reiner Vernunft», I. Kant, Hamburg, 1990, SS. 235 u.f., т. 3 Сочинений, Москва, 1964, стр. 252 и сл.։</ref>, և եթե դա որևէ մեկին չի համոզում, ապա թող նա ինքը փորձի, ելնելով սուբյեկտի հասկացությունից, որը գոյություն ունի ոչ իբրև այլ իրի պրեդիկատ, ապացուցել, որ այդ սուբյեկտի գոյությունը միանգամայն հաստատուն է և չի կարող գոյանալ կամ ոչնչանալ որևէ բնական պատճառով։ Նման a priori սինթետիկ դրույթները երբեք չեն կարող ապացուցվել ինքնին, այլ՝ միշտ իրերի վերաբերությամբ, որպես հնարավոր փորձի առարկաների։