Editing Հետաքրքրաշարժ Հանրահաշիվ (section)

===ԱՅՐՈՒՄ՝ ԱՌԱՆՑ ԿՐԱԿԻ ԵՎ ՋԵՐՄՈՒԹՅԱՆ===

Եթե դուք հարցնեք քիմիկոսին, թե ինչո՞ւ փայտը կամ ածուխն այրվում են միայն բարձր ջերմաստիճանում, նա ձեզ կպատասխանի, որ ածխածնի և թթվածնի միացումը կատարվում է, խիստ ասած, ամեն մի ջերմաստիճանի դեպքում, բայց ցածր ջերմաստիճանների դեպքում այդ պրոցեսն ընթանում է արտակարգ դանդաղ (այսինքն՝ ռեակցիայի մեջ են մտնում խիստ աննշան թվով մոլեկուլներ), այդ պատճառով էլ վրիպում է մեր տեսողությունից։ Քիմիական ռեակցիաների արագությունը որոշող օրենքն ասում է, որ ջերմաստիճանը <math>10°</math>-ով իջեցնելիս ռեակցիայի արագությունը (նրա մեջ մասնակցող մոլեկուլների թիվը) ''փոքրանում է երկու անգամ''։

Ասվածը կիրառենք թթվածնի հետ բնափայտի միացման ռեակցիայի դեպքում, այսինքն՝ փայտի այրման պրոցեսի դեպքում։ Դիցուք, <math>600°</math> ջերմությամբ կրակի մեջ յուրաքանչյուր վայրկյանում այրվում է 1 գրամ բնափայտ։ Որքա՞ն ժամանակում կայրվի <math>1</math> գրամ փայտը <math>20°</math>-ում։ Մենք արդեն գիտենք, որ երբ ջերմաստիճանը <math>580\;=\;58\cdot10</math>-ով իջնում է, ռեակցիայի արագությունը փոքրանում է <math>2^{58}</math> անգամ, այսինքն՝ <math>1</math> գրամ փայտն այրվում է <math>2^{58}</math> վայրկյանում։

Քանի՞ տարվա է հավասար այդ ժամանակամիջոցը։ Մենք կարող ենք դա մոտավորապես հաշվել՝ չկատարելով <math>57</math> կրկնվող բազմապատկումները երկուսով և շրջանցելով լոգարիթմական աղյուսակները։ Օգտվենք այն բանից, որ
<math>2^{10} = 1024\approx10^3</math>։
Հետևաբար՝

<math>2^{58}\;=\;2^{60-2}\;=\;2^{60}:2^2\;=\;\frac{1}{4}\cdot2^{60}\;=\;\frac{1}{4}\cdot\left(2^{10}\right)^6\approx\frac{1}{4}\cdot10^{18}</math>,

այսինքն՝ մոտ քառորդ տրիլիոն վայրկյան։ Տարին ունի մոտ <math>30</math> միլիոն, այսինքն՝ <math>3\cdot10^7</math> վայրկյան, ուստի՝

<math>\left(\frac{1}{4}\cdot10^{18}\right):\left(3\cdot10^7\right)\;=\;\frac{1}{12}\cdot10^{11}\approx10^{10}</math>։ 

Տա՛սը միլիարդ տարի։ Ահա թե որքան ժամանակում կայրվեր մեկ գրամ փայտն առանց բոցի և ջերմության։

Այսպիսով, փայտը, ածուխը այրվում են և սովորական ջերմաստիճանում, ամենևին չվառվելով։ Կրակ ստանալու գործիքների գյուտը անխուսափելիորեն արագացրեց այդ չափազանց դանդաղ պրոցեսը միլիարդավոր անգամ։